PUNA ni JOEL O. AMONGO

MARAMING nagtataka kung bakit patuloy na nakikialam ang isang barangay captain ng District 5 sa Quezon City, sa gaganaping eleksyon sa Mayo 10, 2026 ng homeowners association ng subdivision.

Si kapitan na mismo ang nangunguna sa miting na ginagawa ng bagong grupong babangga sa incumbent officials ng HOA ng nabanggit na subdivision na malapit sa SM Fairview sa QC.

Bakit pursigido si Kapitan? May kinalaman ba ito sa darating na Barangay at Sangguniang Kabataan election (BSKE) sa Nobyembre 2, 2026?

Sa bawat komunidad, mahalaga ang malinaw na hangganan ng kapangyarihan at responsibilidad. Ngunit kamakailan, isang usapin ang umusbong sa District 5 ng Quezon City — ang umano’y pakikialam ng isang barangay captain sa homeowners association. Tanong ngayon: tama ba ito o isang paglabag sa prinsipyo ng awtonomiya?

Ang homeowners association ay isang pribadong samahan na may sariling panuntunan at proseso.

Layunin nitong pamahalaan ang kapakanan ng mga residente sa loob ng isang subdivision o komunidad. Sa ganitong konteksto, inaasahang ang eleksyon nito ay malaya at hindi naiimpluwensyahan ng sinomang nasa labas ng organisasyon na tulad ng isang barangay captain na isang politiko.

Sa kabilang banda, ang barangay captain ay halal na opisyal ng pamahalaan na may tungkuling tiyakin ang kaayusan at kapayapaan sa kanyang nasasakupan. Bahagi ng kanyang mandato ang pangasiwaan ang mga isyung may kinalaman sa komunidad, kabilang na ang mga alitan o sigalot.

Ngunit saan nagtatagpo ang dalawang ito? Kailan nagiging lehitimong pakikialam ang aksyon ng barangay captain, at kailan ito nagiging panghihimasok?

Kung ang presensya ng barangay captain ay para lamang tiyakin na maayos at mapayapa ang halalan, maaaring ito ay tanggapin bilang bahagi ng kanyang tungkulin. Halimbawa, kung may banta ng gulo o hindi pagkakaunawaan, makatuwiran na siya ay mamagitan upang maiwasan ang kaguluhan.

Subalit kung siya ay aktibong sumusuporta sa isang grupo lang, nagbibigay ng direksyon kung sino ang dapat iboto, o nakikialam sa proseso kung sino ang ipapanalo, ibang usapan na ito. Dito pumapasok ang isyu ng pag-abuso sa kapangyarihan.

Ang ganitong aksyon ay maaaring magdulot ng hindi patas na laban sa eleksyon. Ang impluwensya ng isang barangay captain ay hindi biro—maaari itong makaapekto sa desisyon ng mga botante, lalo na kung sila ay umaasa sa kanya sa ibang usapin sa komunidad.

Bukod dito, nilalabag nito ang prinsipyo ng self-governance ng homeowners association. Ang bawat samahan ay may karapatang magpasya para sa sarili nito nang walang panghihimasok mula sa mga panlabas na puwersa.

Mayroon ding aspeto ng moralidad. Ang isang lider ng pamahalaan ay inaasahang magiging patas at walang kinikilingan. Ang pakikialam sa isang pribadong eleksyon ay maaaring magdulot ng pagdududa sa kanyang integridad.

Sa mas malawak na pananaw, ang ganitong isyu ay sumasalamin sa kultura ng pulitika sa bansa. Kung saan ang impluwensya at kapangyarihan ay ginagamit hindi lamang sa pampublikong serbisyo kundi pati sa mga pribadong institusyon.

Hindi rin maikakaila na may mga pagkakataon na hinihingi ng mga residente ang tulong ng barangay captain. Sa ganitong sitwasyon, mahalagang malinaw ang kanyang papel—tagapamagitan lamang, hindi tagapagdesisyon.

Ang transparency at accountability ay susi upang maiwasan ang ganitong kontrobersiya. Kung malinaw ang hangganan ng kanyang aksyon, mas madaling maiintindihan ng publiko ang kanyang intensyon.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung tama ba ang pakikialam, kundi kung ito ba ay nakabubuti sa komunidad. Ang bawat kilos ng isang lider ay dapat nakatuon sa kapakanan ng nakararami, hindi sa pansariling interes o impluwensya.

Ang homeowners association ay dapat manatiling malaya sa anomang uri ng politikal na impluwensya. Ito ang pundasyon ng isang demokratikong komunidad—ang kakayahang pumili ng lider nang walang takot o panggigipit.

Sa ganitong usapin, ang pinakamahalagang aral ay ang paggalang sa hangganan ng kapangyarihan. Sapagkat sa tamang balanse ng awtoridad at kalayaan, doon tunay na umuunlad ang isang komunidad.

Sa panghihimasok ng sinomang politiko na tulad ng barangay captain sa pribadong usapin ng homeowners association, ay nilabag niya ang RA 9904 na ang “non-members” o outsiders sa HOA affairs ay ipinagbabawal ang pakikialam.

Pasok din dito ang ‘Abuse of Authority/Conflict of Interest, Anti-Graft and Corrupt Practices Act (RA 3019) at maging ang Code of Conduct for Public Officials (RA 6713).

Hinay-hinay lang, Kap, baka mapurnada ang iyong reelection sa November 2026 BSKE.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.